Bilgisayarıma virüs bulaştı: nasıl anlarım ve adım adım nasıl temizlerim?
Bilgisayarınız bir sabah farklı davranmaya başlıyor: açılışı upuzun sürüyor, fan sürekli dönüyor, ekrana kapatamadığınız pencereler ve reklamlar düşüyor. Ya da tarayıcınızın ana sayfası siz değiştirmediğiniz halde bambaşka bir siteye dönmüş. Akla ilk gelen: "Virüs mü kaptım?"
Belki evet, belki hayır. Bu belirtilerin çoğu sıradan sebeplerden de olur — dolmuş disk, eskiyen donanım, kötü bir program. Ama gerçek zararlı yazılım da bu şekilde belli eder kendini. Önce doğru teşhis, sonra temiz bir temizlik yapalım. (Adımlar ağırlıklı olarak Windows içindir; zararlı yazılımların büyük kısmı orayı hedefler.)
Belirtiler: ne zaman şüphelenmeli?
Aşağıdakilerin birkaçı bir arada varsa dikkat:
- Bilgisayar belirgin şekilde yavaşladı, sık sık donuyor
- Kapatamadığınız reklamlar, pop-up'lar, tuhaf araç çubukları çıkıyor
- Tarayıcının ana sayfası ya da arama motoru izniniz olmadan değişmiş
- Tanımadığınız programlar kurulmuş, simgeler belirmiş
- Antivirüsünüz devre dışı kalmış ya da kendiliğinden kapanıyor
- İnternet bağlantınız sebepsiz yavaş, disk sürekli çalışıyor
Adım adım temizleme
Sırayla ilerleyin.
- İnternet bağlantısını kesin. Wi-Fi'yi kapatın ya da kabloyu çıkarın. Bu, zararlının veri göndermesini ve daha fazla dosya indirmesini durdurur.
- Güvenli Mod'a geçin. Windows'u "Güvenli Mod (Ağ ile)" seçeneğiyle başlatın (Ayarlar > Kurtarma > Gelişmiş başlatma, ya da açılışta ilgili menü). Güvenli Mod'da zararlıların çoğu otomatik başlamaz, bu da temizliği kolaylaştırır.
- Şüpheli programları kaldırın. Denetim Masası > Programlar veya Ayarlar > Uygulamalar listesini açın, tarihe göre sıralayın. Sorunlar başlamadan hemen önce kurulmuş, tanımadığınız programları kaldırın.
- Tam bir tarama yapın. Windows'ta yerleşik gelen Microsoft Defender çoğu iş için yeterlidir; "Tam Tarama" çalıştırın. Ekstra bir tarama için Malwarebytes gibi bilinen, saygın bir aracın ücretsiz sürümünü kullanabilirsiniz. Tespit edilenleri karantinaya alıp temizleyin, sonra yeniden başlatıp taramayı tekrarlayın.
- Tarayıcıyı toparlayın. Bilinmeyen uzantıları kaldırın, ana sayfa/arama motorunu düzeltin, site bildirimi izinlerini ve çerezleri temizleyin. Reklam yağmurunun çoğu "virüs" değil, yanlışlıkla verilmiş bildirim izinleridir.
- Her şeyi güncelleyin. Windows'u ve tarayıcınızı en son sürüme getirin; güncellemeler zararlıların kullandığı açıkları kapatır.
- Şifreleri değiştirin. Bulaşma ciddiyse, bilgisayarda oturum açtığınız önemli hesapların şifrelerini temiz başka bir cihazdan değiştirin — çünkü bazı zararlılar tam olarak bunları çalmak için oradadır.
Sahte "virüs" uyarılarına dikkat
Tarayıcıda çıkan "Bilgisayarınıza 5 virüs bulaştı, hemen arayın / şu programı indirin" pencereleri neredeyse her zaman sahtedir. Amaç sizi işe yaramaz (ya da zararlı) bir "temizleyici" indirmeye ya da sahte bir "teknik destek" hattını aramaya kandırmaktır. Gerçek antivirüsünüz size bir web sayfasından bağırmaz. Böyle bir uyarı görürseniz dokunmayın, tarayıcıyı kapatın.
Temizlenmiyorsa: temiz kurulum
Yukarıdakiler işe yaramıyor ya da bilgisayar hâlâ tuhafsa, en kesin çözüm önemli dosyalarınızı yedekleyip Windows'u sıfırdan kurmaktır (Ayarlar > Kurtarma > Bu bilgisayarı sıfırla). Yedeği geri yüklerken sorunu yaratan dosyayı/programı tekrar kurmamaya dikkat edin.
Bir daha bulaşmaması için
- Korsan yazılım, "crack", "aktivatör" ve bilinmeyen kaynaklı .exe dosyalarından uzak durun — bulaşmanın en büyük kaynağı bunlar.
- E-posta eklerini ve indirdiğiniz dosyaları çalıştırmadan önce iki kez düşünün.
- Windows Defender'ı ve otomatik güncellemeleri açık tutun; çoğu kişi için ek bir antivirüse gerek bile yok.
Bilgisayarınıza bulaşan zararlının çoğu zaman sessizce ne yaptığını — kayıtlı şifreleri, çerezleri nasıl çaldığını — merak ediyorsanız, bilgi hırsızı yazılımlar yazımız bu işin arka planını anlatıyor. Kısacası: paniğe kapılmadan teşhis edin, güvenli modda tarayıp temizleyin, güncelleyin; çözülmezse temiz kurulum her zaman en sağlam başlangıçtır.